Chociaż można wysoko oceniać działalność duszpasterską dominikanów, jak i pozostałych mendykantów, to należy uważać, aby jej nie rozumieć zbyt nowocześnie. Pamiętajmy, że mimo tych wszystkich nowych form kaznodziejskich i wspomnianej zmiany paradygmatów religijnych, w powszechnej pobożności ciągle panowała jeszcze forma mentalności, w której pobożny i ascetyczny pośrednik (zastępca) odgrywał znaczącą rolę w uzyskaniu raju. Znamienne jest, iż przez całą historię monastycyzmu zachodniego przewija się „ekonomia zbawienia“, tj. pogląd, że mnisi (zakonnicy) przez swoje ascetyczne życie i modlitwy pośredniczą w zbawieniu innych. Wolno więc powiedzieć, że tworzyli oni pod względem religijnym, psychologicznym i socjologicznym rodzaj publicznej instytucji pokutnej z odpowiedzialnością społeczną. Taką też rolę spełniali dominikanie110 . To spowodowało,

---

 107 Bullarium Ordinis Fratrum Praedicatorum, t. 4, s. 343, dok. nr 55.

 108 Ibidem, s. 365–366, dok. nr 86; patrz też s. 378, dok. nr 99 – bulla „Exponi Nobis fecerunt“ z 3 XII 1518 r.

 109 Sehi M., op. cit., s. 406; Scheuermann A., op. cit., s. 73; Hüfner A., op. cit., s. 124. O przyczynach zwołania i przebiegu Soboru Trydenckiego: patrz m. in. Jedin H. Geschichte des Konzils von Trient, Bd. 1–4/ 1–2. Freiburg i. Br., 1949–1975; Das Weltkonzil von Trient. Sein Werden und Wirken, hrsg. von G. Schreiber. Bd. 1–2. Freiburg i. Br., 1951; Jedin H. Tommaso Campeggio (1483–1564). Tridentinische Reform und kuriale Tradition, Katholisches Leben und Kämpfen im Zeitalter der Glaubenspaltung. Vereinsschriften der Gesellschaft zur Herausgabe des Corpus Catholicorum, Bd. 15, 1958,
s. 27–76; Merkle S. Die weltgeschichtliche Bedeutung des Trienter Konzils, [w:] Ausgewählte Reden und Aufsätze. Anläßlich seines 100. Geburtstags in Verbindung mit dem Sebastian-Merkle-Institut der Universität Würzburg, hrsg. von T. Freudenberger, Quellen und Forschung zur Geschichte des Bistums und Hochstifts Würzburg, Bd. 17, 1965, s. 271–289; Steinruck J. Die nationalen Reformdenkschriften der dritten Periode des Konzils von Trient (1562/63), Würzburger Diözesangeschichtsblätter, Bd. 35/36, 1974, s. 225–239. O udziale zakonów żebraczych na tym soborze: patrz m. in. Lainez J. Disputationes Tridentinae, t. 1–2, hrsg. von H. Grisar. Innsbruck, 1886; Walz A. Die Dominikaner und Trient, [w:] Das Weltkonzil von Trient. Sein Werden und Wirken, hrsg. von Schreiber G. Bd. 2. Freiburg i. Br., 1951, s. 489–506; Spätling L. Der Anteil der Franziskaner am Konzil von Trient, [w:] Das Weltkonzil von Trient. Sein Werden und Wirken, hrsg. von Schreiber G. Bd. 2. Freiburg i. Br., 1951, s. 507–521; Zumkeller A. Die Augustiner-Eremiten und das Konzil von Trient, [w:] Das Weltkonzil von Trient. Sein Werden und Wirken, hrsg. von G. Schreiber. Bd. 2. Freiburg i. Br., 1951, s. 523–540. O udziale innych zakonów na soborze w Trydencie: patrz Volt P. Das Trienter Konzil und die deutschen Benediktiner, [w:] Das Weltkonzil von Trient. Sein Werden und Wirken, hrsg. von G. Schreiber. Bd. 2. Freiburg i. Br., 1951, s. 451–460; Kurent T. Die Zisterzienser auf dem Trienter Konzil, [w:] Das Weltkonzil von Trient. Sein Werden und Wirken, hrsg. von G. Schreiber. Bd. 2. Freiburg i. Br., 1951, s. 461–472; Huber A. K. Die Prämonstratenser und das Trienter Konzil, [w:] Das Weltkonzil von Trient. Sein Werden und Wirken, hrsg. von G. Schrei-ber. Bd. 2. Freiburg i. Br., 1951, s. 473–488; Jacobs A. Die Kapuziner und das Konzil von Trient, [w:] Das Weltkonzil von Trient. Sein Werden und Wirken, hrsg. von G. Schreiber. Bd. 2. Freiburg i. Br., 1951, s. 541–552; w tych wszystkich pracach cała wcześniejsza literatura.

 110 W szczególności za tych, którzy stworzyli im podstawy życia materialnego i ich utrzymywali, a więc za fundatorów i dobroczyńców. W agrarnym świecie wczesnego i rozwiniętego średniowiecza zapewnienie materialnej egzystencji klasztoru było związane z posiadaniem ziemi. Rozporządzała nimi mała grupa rycerstwa. W miastach ukształtowały się inne warunki społeczne i ekonomiczne. Do tego mendykanci zrezygnowali z ziemi jako formy zabezpieczenia materialnego klasztoru i szukali go w datkach swoich darczyńców. Jednak w stosunku do tych miejskich dobroczyńców musieli sprawować oprócz religijnego pouczenia ciągle jeszcze również ekonomię religijną, tak jak czyniono to w przypadku ofiarodawców szlacheckich: patrz Frank I. W. Die Bettelorden...,
s. 137.