| nych, a w szczególności dopasować je do powszechnego prawa kościelnego. Jednak zmarł przed realizacją tego zamiaru. Natomiast papież Piusa II (1458–1464) był przekonany, że można osiągnąć trwały sukces w przeprowadzeniu reformy klasztorów oraz zakonów tylko przy pomocy biskupów i dlatego przyznał im różnorodne prawa nadzoru nad zakonnikami ich diecezji. Za czasów Pawła II (1464–1471) skargi kleru parafialnego i mendykantów dotyczące każdorazowych naruszeń ich praw duszpasterskich nagromadziły się znacznie, a papież miał przez chwilę plan rozpowszechnienia przygotowanej już wcześniej przez Kaliksta III bulli dotyczącej nowej regulacji praw zakonnych. Jednak generałowie czterech zakonów mendykanckich gwałtownie zaprotestowali przeciwko temu i zagrozili apelacją do soboru powszechnego, w wyniku czego nie doszło do jego realizacji99. Pontyfikat papieża Sykstusa IV (1471–1484) wcześniej franciszkanina miał dla rozwoju przywilejów mendykanckich i ich duszpasterstwa podobnie szczególne znaczenie, jak w XIII wieku pontyfikat Aleksandra IV. Już w bulli „Quia in futurorum“ z 7 XII 1471 r. odwołał dokument Kaliksta III, w którym ów wypowiedział się przeciwko postanowieniom dekretału „Super cathedram“100. W 1474 r. zakony mendykanckie otrzymały od niego najwięcej przywilejów. Nadania te, które posiadały dla określonych zgromadzeń różnorodne zarządzenia i datacje, otrzymały z powodu swojej ogromnej objętości oraz bardzo licznych dowodów życzliwości papieskiej trafne określenie „Mare magnum“. Sykstus IV potwierdził w nich bowiem nie tylko liczne przywileje (w tym dotyczące kazania i spowiedzi), immunitety oraz odpusty swoich poprzedników, lecz jeszcze na dodatek na życzenie zakonów znacznie je rozszerzył, a kwestionującym je zagroził karami101. Dodajmy, że ten, jak i następne jego przywileje nie zaspokoiły niepohamowanych oczekiwań dominikanów i franciszkanów102. Stali oni bowiem na stanowisku, iż
---
99 Sehi M., op. cit., s. 373– 376; patrz też Hüfner A., op. cit., s. 106–109; Bihlmeyer K., Tüchle H., op. cit.,
s. 525–540.
100 Bullarium Ordinis Fratrum Praedicatorum, t. 3, s. 484–486, dok. nr 7.
101 Wystawienie „Mare magnum“, czyli bulli „Regiminis universalis ecclesiae“ dla zakonu augustianów nastąpiło 7 II 1474 r., dla dominikanów i minorytów 31 VIII 1474 r., a dla karmelitów dopiero dwa lata później, tj. 28 XI 1476 r. Do najważniejszych punktów owego przywileju, które nie zważało na niejedne postanowienia soboru w Vienne z 1312 r. i zniesienie przywilejów zakonnych, należy oświadczenie, iż wytypowani spowiednicy mendykanccy są zasadniczo uprawnieni do słuchania spowiedzi wiernych, a ci nie muszą jej powtarzać u własnego duchownego parafialnego. Co więcej, pozwolono im także udzielania pod określonymi warunkami ostatniego sakramentu (wiatyku) wiernym. Gdy idzie o prawo do grzebania zmarłych przez mendykantów i wolnego wyboru pochówku przez wiernych zostało postanowione, że braciom wolno, bez jakiegokolwiek dodatkowego pozwolenia, przenosić zmarłych w uroczystej procesji z krzyżem z parafii do ich kościołów albo na cmentarze zakonne. Poza tym anulowano zobowiązanie odprowadzania zmarłych najpierw do kościołów parafialnych i tam przed lub po pogrzebie odprawiania za nich mszy żałobnej lub modlitwy za zmarłych. Tak samo mendykanci nie mieli być w przyszłości zobowiązani do odprowadzania „canonica vel parochialis portio“ z legatów tych zmarłych, którzy nie zostali pochowani w kościołach zakonnych albo cmentarzach zakonnych. Dominikanom i franciszkanom potwierdzono komunikację przywilejów między tymi wspólnotami. Niezwykle ważne były również postanowienia dotyczące m. in. odprawiania mszy na terenach objętych interdyktem, wykonywania jurysdykcji w przypadkach zarezerwowanych dla papieży, uwolnienia od dziesięcin i zwierzchności prawnej biskupów: patrz Sehi M., op. cit., s. 384–385; Pastor L. v. Geschichte der Päpste seit dem Ausgang des Mittelalters, Bd. 2. Freiburg i. B., 1923, s. 607; Hüfner A., op. cit., s. 113 i n.; Bullarium Ordinis Fratrum Praedicatorum, t. 3, s. 516–520, dok. nr 53.
102 Widoczny zamiar papieża, aby rozszerzyć prawa egzempcyjne i duszpasterskie mendykantów, jednocześnie nie naruszając praw parafialnych, jest widoczne w dwóch bullach papieskich z 4 XI 1477 r. i 9 VI 1478 r., w których franciszkanom i dominikanom przyznano ten sam ważny przywilej, jaki już 9 VI 1477 r. został udzielony zreformowanym dominikanom (tj. obserwantom) w memoriale „Sedis apostolicae gratiosa“. Odnośne konwenty otrzymały prawo, wybierania oprócz przełożone- |
dizainas ir programavimas giriaus