| leży zauważyć, że prerogatywy, które były dotychczas podstawą dla duszpasterstwa mendykanckiego (było to prawo wyjątkowe albo przywilejowe), zostały skodyfikowane, a tym samym włączone do ogólnie obowiązującego ustawodawstwa kościelnego wraz z konstytucją „Dudum“ właśnie dopiero na soborze w Vienne w 1312 r. W „Dudum“ inserowano bullę „Super cathedram“ z 18 II 1300 r., w której – jak już napisano – papież Bonifacy VIII przy zasadniczym uznaniu wolnego duszpasterstwa zakonów żebraczych, przedsięwziął ustalenia na korzyść parafialnego „cura animarum“, biskupich kompetencji dla „missio canonica“ czy obowiązku płacenia proboszczowi odpowiedniej taksy, czyli jak gdyby odszkodowania70. Pamiętajmy, że do tego czasu podstawą prawną duszpasterstwa mendykanckiego były różne, co do treści i warunków, także przeczące sobie, przywileje papieskie. Z reguły owe dokumenty papieskie były reskryptami71, tzn. mendykanci jako petenci wnosili prośbę, a papież wystawiał przysługujące im prawa. Jednak udzielone tam prerogatywy pastoralne (mogły się one odnosić zarówno do pojedynczych, jak też kilku uprawnień) były ogólnie biorąc tylko w ten sposób zagwarantowanymi czy lepiej powiedzieć stwierdzonymi na piśmie roszczeniami72. Dopiero z właściwymi biskupami, z parafiami lub tymi instytucjami kościelnymi, do których były inkorporowane określone kościoły parafialne należało sporządzić specjalne umowy zwane „compositiones“, dotyczące wykonywanej „cura animarum extraordinaria“ na terenie parafii73. Jeśli takiego porozumienia nie zawarto, albo po jakimś czasie je kwestionowano, to wtedy następował konflikt74. Wolno stwierdzić, że postanowienia soboru w Vienne z nowym uregulowaniem praw mendykantów w obszarze duszpasterskim i oddzieleniem ich od prerogatyw biskupów diecezjalnych oraz kleru parafialnego były ważną datą w rozwoju stosunków pastoralnych, a zarazem dużym przełomem w ich uporządkowaniu aż do Soboru Trydenckiego (1545–1563). Stanowiły one częściowe przełamanie monopolu parafii w dziedzinie duszpasterstwa75. Papież Jan XXII (1316–1334) „opublikował“ 25 X 1317 r. postanowienia soboru i nadał im moc prawną76. Na-
--- okolicznościach, w jakich Klemens V odnowił bullę „Super cathedram“: patrz Müller E. Das Konzil von Vienne 1311–1312. Seine Quellen und seine Geschichte, Vorreformationsgeschichtliche Forschungen, Bd. 12. Münster i. W., 1934, s. 652.
70 Dokumenty Soborów Powszechnych, t. 2, s. 546–555.
71 Reskrypt, to pisemna odpowiedź władcy na pytania urzędników lub osób prywatnych w wątpliwych kwestiach prawnych; stawała się zwykle normą prawną.
72 Frank I. W. Die Bettelorden..., s. 134.
73 Dobrze to widać na przykładzie umowy zawartej w grudniu 1220 r. między parafią paryską a tamtejszym konwentem dominikańskim św. Jakuba. Została wówczas uregulowana kwestia pochówków, nabożeństw w kościele kaznodziejskim w dni świąteczne, ilości pieniędzy przekazywanych przez klasztor proboszczowi jako rekompensata za straty w datkach spowodowane prowadzoną przez nich działalnością religijną w jego parafii: patrz Monumenta Diplomatica S. Dominici, ed. V. Koudelka, auxiliante R. J. Loenertz, [w:] Monumenta ordinis fratrum praedicatorum historica, t. 25. Roma, 1966, dok. nr 134. Tego typu przykładów jest więcej: patrz m. in. Frank I. W. Frömmigkeit und Förderung der Bettelorden. Erläutert anhand von Papsturkunden für das Wiener Dominikanerkloster, [w:] Eclesia Peregrinans. Josef Lenzenweger zum 70. Gebutrstag, hrsg. von K. Amon, B. Primetshofer, K. Rehberger, G. Winkler, R. Zinnhobler. Wien, 1986, s. 108; Kuehl B. Dominikanerkirche in Regensburg. Studien zur deutschen Bettelordensarchitektur im 13. Jh., Beiträge zur Geschichte des Bisthums Regensburg, Bd. 20, Regensburg, 1986, s. 87; por. Bere-ger T. Die Bettelorden in der Erzdiözese Mainz und in den Diözesen Speyer nd Worms im 13 Jh., Quellen und Abhandlungen zur mittelrheinischen Kirchengeschichte,
Bd. 69. Mainz, 1984, s. 89–90, 101–102, 126–127; Wehrli-Johns M., op. cit., s. 12–14.
74 Frank I. W. Das mittelalterliche..., s. 140.
75 Sehi M., op. cit., s. 254–255; Frank I. W. Das mittelalterliche..., s. 140.
76 Corpus iuris canonici, pars II, Extravag. commun., liber III, titulus VI, cap. II, s. 1273: „Super praedicationibus, confessionibus et sepulturis providet hoc cap., ut tollat contentiones, quae olim erant inter curatos ex una |
dizainas ir programavimas giriaus