---

 ²⁴ Frank I. W. Die Bettelorden im mittelalterlichen Mainz, Mainzer Zeitschrift. Mittelrheinisches Jahrbuch für Archäologie, Kunst und Geschichte, Bd. 84/85, 1989/1990, s. 132–133; Frank I. W. Das mittelalterliche...,
s. 125–126. Słusznie zwrócono uwagę, że w kwestii rozwoju egzempcji zakonnej, to zakony rycerskie odegrały rolę, jak gdyby łącznika ze zgromadzeniami mendykanckimi. Zdaje się, iż przywilejem, który szczególnie zasługuje na uwagę, jest zwolnienie zakonów rycerskich ze „stabilitas loci“, co okazało się brzemienne w skutki. Fakt, że ich członkowie mieli swoje domy zakonne prawie we wszystkich krajach i biskupstwach przyczynił się do daleko idących zwolnień tych osad od zwierzchności biskupiej. W 1135 r. Innocenty II egzemptował jaonnitów, uwalniając ich domy spod władzy biskupa diecezji. Natomiast treść bulli „Quam amicabilis“ z 1137 r. tegoż papieża wskazuje, że joannici zaczęli iść własną drogą w rozwoju prawa klasztornego (nieco później analogiczny rozwój przeszli templariusze). Co więcej, zakony rycerskie uzyskały przywileje, dzięki którym ich klerycy przejęli duszpasterstwo w wielu gminach, a kościoły podlegały zakonnemu prawu patronatu bądź figurowały na liście majątku zgromadzenia. Zatem proboszczowie zakonni jako duszpasterze oraz jego gmina podlegali kapitule zakonnej, co spowodowało, że biskup musiał się pogodzić z ograniczeniem niekwestionowanej dotychczas władzy w zakresie „cura animarum“. Udzielone przywileje spowodowały poważne skargi kardynałów i biskupów, których stanowisko poparł III Sobór Laterański z 1179 r. Te różnorodne egzempcje zawierały w sobie istotne elementy, które okazały się niezwykle ważne w rozwoju przywilejów i duszpasterstwa nowych zakonów żebraczych w XIII stuleciu. Jednak nowatorskie idee klasztorne zgromadzeń mendykanckich kierowały uzyskane przywileje kurii papieskiej na nowe tory, a tym samym doprowadziły do powstania nieznanych dotychczas form i przepisów, a w końcu do znaczącej zmiany praw diecezjalnych i parafialnych. Pamiętajmy jednak, że w ezgempcji nie należy widzieć jedynie formy uprzywilejowania określonego klasztoru, a więc wyróżnienia przez kurię rzymską za dokonane zasługi. Miała ona zdecydowanie charakter polityczny, gdyż deklarowana ochrona papieska dawała tym samym znaczący wpływ na egzemptowaną instytucję, a tym samym na cały kościół lokalny. Ten polityczny charakter egzempcji widać dobrze na przykładzie kościoła w Cesarstwie Niemieckim. Więcej na ten temat: patrz H. Goetting, Die klösterliche Exemtion in Nord-und Mitteldeutschland vom 8. bis zum 15. Jahrhundert, Archiv für Urkundenforschung, Bd. 14, 1935, Heft 1, s. 105–187, a szczególnie s. 183–187; Schreiber G. Kurie und Kloster im 12. Jahrhundert. Studien zur Privilegierung, Verfassung und besonders zum Eigenkirchenwesen der vorfranziskanischen Orden vornehmlich auf Grund der Papsturkunden von Paschalis II. bis auf Lucius III. (1099–1181), Bd. 1, Kirchenrechtliche Abhandlungen, Heft 65/66, 1910,
s. 93–96; Hofmeister P. Die Exemtion der Ordensleute vom Pfarrverband, Archiv für katholisches Kirchenrecht, Bd. 122, 1942/1943, s. 60 i n.; Sehi M., op. cit., s. 16; Hüfner A. Das Rechtsinstitut der klösterlichen Exemtion in der abendländischen Kirche. In seiner Entwicklung bei den männlichen Orden bis zum Ausgang des Mittelalters. Mainz, 1907, s. 55–69; Scheuermann A., op. cit., s. 66–68; Dokumenty Soborów Powszechnych, t. 2, s. 180–183.

 24 Frank I. W. Die Bettelorden im mittelalterlichen Mainz, Mainzer Zeitschrift. Mittelrheinisches Jahrbuch für Archäologie, Kunst und Geschichte, Bd. 84/85, 1989/1990, s. 132–133; Frank I. W. Das mittelalterliche...,
s. 125–126. Słusznie zwrócono uwagę, że w kwestii rozwoju egzempcji zakonnej, to zakony rycerskie odegrały rolę, jak gdyby łącznika ze zgromadzeniami mendykanckimi. Zdaje się, iż przywilejem, który szczególnie zasługuje na uwagę, jest zwolnienie zakonów rycerskich ze „stabilitas loci“, co okazało się brzemienne w skutki. Fakt, że ich członkowie mieli swoje domy zakonne prawie we wszystkich krajach i biskupstwach przyczynił się do daleko idących zwolnień tych osad od zwierzchności biskupiej. W 1135 r. Innocenty II egzemptował jaonnitów, uwalniając ich domy spod władzy biskupa diecezji. Natomiast treść bulli „Quam amicabilis“ z 1137 r. tegoż papieża wskazuje, że joannici zaczęli iść własną drogą w rozwoju prawa klasztornego (nieco później analogiczny rozwój przeszli templariusze). Co więcej, zakony rycerskie uzyskały przywileje, dzięki którym ich klerycy przejęli duszpasterstwo w wielu gminach, a kościoły podlegały zakonnemu prawu patronatu bądź figurowały na liście majątku zgromadzenia. Zatem proboszczowie zakonni jako duszpasterze oraz jego gmina podlegali kapitule zakonnej, co spowodowało, że biskup musiał się pogodzić z ograniczeniem niekwestionowanej dotychczas władzy w zakresie „cura animarum“. Udzielone przywileje spowodowały poważne skargi kardynałów i biskupów, których stanowisko poparł III Sobór Laterański z 1179 r. Te różnorodne egzempcje zawierały w sobie istotne elementy, które okazały się niezwykle ważne w rozwoju przywilejów i duszpasterstwa nowych zakonów żebraczych w XIII stuleciu. Jednak nowatorskie idee klasztorne zgromadzeń mendykanckich kierowały uzyskane przywileje kurii papieskiej na nowe tory, a tym samym doprowadziły do powstania nieznanych dotychczas form i przepisów, a w końcu do znaczącej zmiany praw diecezjalnych i parafialnych. Pamiętajmy jednak, że w ezgempcji nie należy widzieć jedynie formy uprzywilejowania określonego klasztoru, a więc wyróżnienia przez kurię rzymską za dokonane zasługi. Miała ona zdecydowanie charakter polityczny, gdyż deklarowana ochrona papieska dawała tym samym znaczący wpływ na egzemptowaną instytucję, a tym samym na cały kościół lokalny. Ten polityczny charakter egzempcji widać dobrze na przykładzie kościoła w Cesarstwie Niemieckim. Więcej na ten temat: patrz H. Goetting, Die klösterliche Exemtion in Nord-und Mitteldeutschland vom 8. bis zum 15. Jahrhundert, Archiv für Urkundenforschung, Bd. 14, 1935, Heft 1, s. 105–187, a szczególnie s. 183–187; Schreiber G. Kurie und Kloster im 12. Jahrhundert. Studien zur Privilegierung, Verfassung und besonders zum Eigenkirchenwesen der vorfranziskanischen Orden vornehmlich auf Grund der Papsturkunden von Paschalis II. bis auf Lucius III. (1099–1181), Bd. 1, Kirchenrechtliche Abhandlungen, Heft 65/66, 1910,
s. 93–96; Hofmeister P. Die Exemtion der Ordensleute vom Pfarrverband, Archiv für katholisches Kirchenrecht, Bd. 122, 1942/1943, s. 60 i n.; Sehi M., op. cit., s. 16; Hüfner A. Das Rechtsinstitut der klösterlichen Exemtion in der abendländischen Kirche. In seiner Entwicklung bei den männlichen Orden bis zum Ausgang des Mittelalters. Mainz, 1907, s. 55–69; Scheuermann A., op. cit., s. 66–68; Dokumenty Soborów Powszechnych, t. 2, s. 180–183.